توضیح فعالیت های بخوانیم

توضیحاتی در باره ی فعّا لیّت های بخوانیم

1-درک و دریافت

      فعّالیّت درک و دریافت معمولا اوّلین فعّالیّت کتاب بخوانیم پس از هر درس است که در پایه های چهارم و پنجم دبستان مورد توجه قرار می گیرد.و اهداف زیر را دنبال می نماید.

    -ایجاد تعامل میان معلّم و دانش آموز

   -ارزشیابی از میزان درک دانش آموز از مطالب درسی(محتوا و پیام درس)مطرح نماید.در صورت نیاز دانش آموزان

 -   دست یابی دانش آموز به خود ارزشیابی و جبران خلا اطّلاعات توسط همکلاسی ها یش .که بیان می کنند

توصیه ها:

   برای پاسخ به دانش آموزان فرصت فکر کردن و مشورت بدهید.

   تشویق دانش آموزان به بیان پاسخ های مبسوط و پرهیز از پاسخ های یک واژه ای مانند(بله-خیر)تمرین برای عادت خوب گوش دادن با جلو گیری از پاسخ های شتاب زده قبل از اتمام سوال.

   عادت دادن ا نان به تفکر و انسجام فکری برای بیان پاسخ های دقیق  از دانش آموزان علاوه بر پاسخ ها یی را که از متن درس بیان میکند نظر خود را نیز در مورد آن سوال مطرح نماید.در صورت نیاز دانش آموزان

را راهنمائی کنید تا پاسخ را از متن درس بیاید و یا -یادآوری شفاهی آن بخش از درس توسط معلّم صورت پذیرد.

 

2-واژه آموزی و گسترش واژگان

    قلب هر زبان،واژه های آن زبان است.از سال سوم دبستان کودکان می توانند در هر سال 3000واژه را به گنجینه ی واژگان خواندنی خود اضافه نمایند

   کودکان در هنگام ورود به دبستان واژه های زیادی را از طریق شناخت پدیده های اطراف به دست آورده ا ند، در ذهن دارند  بعضی از وا ز ه های اندوخته در ذهن را در گفتار روزمره به کار می برند  وا نهائی را که بکار نمی برند مفهوم آنها رامی دانند و در دبستان شکل نوشتاری واژه ها را از طریق خواندن و همراه با معنی ان ها به ذهن می سپارند.

    یکی از راه های واژه آموزی،کشف روابط مفهومی وا ژگا نی به صورت های گوناگون است که برخی از این راه ها عبارتند از :1-هم مفهومی2-هم معنایی3-تضادمعنایی4-کلمه های متشابه

1-هم مفهومی :خواندن یک طبقه از واژگان که با یک دیگر ارتباط معنایی دارند،مانند واژه های زیر که همه از نظر مفهومی با واژه ی ((سفر ))در یک فضا قرار می گیرند.سفر ،چمدان ،بلیت،اتوبوس،...........

2-هم معنایی : اگرچه هم معنایی کاملی بین کلمات وجود ندارد ،بین برخی از واژه ها شباهت معنایی برقرار است.-

 مانند واژه های تیره و سیاه که در همه جا و در همه ی جمله ها کاملا هم معنا نیستند .خواندن دو کلمه ی تقریبا هم معنا به گسترش گنجینه ی و ا گا نی  دانش آموزان کمک می کند.

3-تضاد معنایی : خواندن دو کلمه ،که از نظر معنای مفهومی مخالف یک دیگر ند نیز ،راهی برای واژه آموزی است،مانند-

( شب،روز –سرد،گرم-سیاه،سفید)

 کلمه های متشابه : کلمه های متشابه آن دسته از کلماتی هستند که صورت املایی و گفتاری یکسانی دارند ،ما نند شیر (شیر-

 جنگل ،شیر خوردنی،شیر آب)یا مانند هم نوشته نمی شوند،ولی از نظر گفتاری هم آوا هستند ،مانند خوار،خار ،خواست،-خاست ،ثواب ،صواب)

 بهتر است برای آموزش واژه آموزی و گسترش واژگا نی دانش آموزان به نکات زیر توجّه شود:

 1-درباره ی گروه واژه های بخش واژه آموزی ،دانش آموزان را به صحبت و گفت و گو تشویق کنید .با استفاده از تجارب زبانی-دانش ا مو زان ونیز با هدایت و راهنمایی خود،فضای مفهومی واژه ها  و ارتباط معنایی آ ن ها را با یک دیگر روشن سازید.

 2-از دانش آموزان بخواهید و از ه  ی جدیدی را که یاد می گیرند،به سایر بخش های زندگی روزانه ی خود تعمیم دهند.

 3-در برخورد با وا ز گان ،از آن ها بخواهید به یاد آورند که چندبار،در کجا و چگونه با این وا ژه تماس داشته ا ند.

 4-با استفاده از تجارب  زبانی دانش آموزان و هدایت و راهنمایی آن ها ،فضایی در کلاس ایجاد کنید تا هر یک از وا زه های جدیدی که یاد می گیرند ،تعریف شود.

 5-فرصت ها یی فراهم آورید تا دانش آموزان واژه های جدید را در گفتار و نوشتار خود به کار ببرند.

 

 3-نکته

      برای به کارگیری درست زبان و توفیق در برقراری ارتباط گفتاری و نوشتاری ونیز سازمان دهی بهتر فکر و ذهن ،دانش آموز باید الگوهای دستوری صحیحی را در زبان فارسی معیار بداند و عا د ت کند آن ها را در گفته ها و نوشته های خود به کار بندد.

     در روند زبان آموزی در دوره ی دبستان ،علاوه بر تلاش برای رشد و تقویت مهارت های زبان آ موزی نقش فرا زبانی و تقویت آن در ذهن و زبان نیز در برنامه ی درسی زبان آموزی مدّ نظر قرار گرفته است تا دانش آموز  بتواند از زبان فارسی -معیار برای تعبیر و تفسیر زبان استفاده کند.به این ترتیب، باید واژه را تعریف و تفسیر کند؛به تشریح و تبیین عناصر زبانی بپردازد و سازمان درونی کلمه را بشناسد و بتواند جمله های صحیح دستوری را در گفته ها ،نو.شته های خود به کار گیرد.

   در کتاب بخوانیم ، فعّالیّتی به نام ((نکته)) آمده است تا دانش آموزان از طریق آن ساخت- نحوی زبان را بشناسد .یکی از انتظارات ما در این فعّالیّت ،این است که دانش آموزان بتوانند بین عناصر گوناگون یک جمله رابطه ی هم نشینی برقرار کنند تا منظور پیام را برسانند.

مثلا در جمله ای که در ان ،یک کلمه (با هر نقش دستوری )حذف- شده است،آن را در جا ی مناسب خود در جمله قرار دهند .علاوه بر هم نشینی ،مهارت به کار گیری درست محورجایگزینی نیز ضروری است و د ا نش آموز باید بتواند به جای یکی از کلمه های مندرج در آن جمله ،کلمه ی مناسب دیگری جایگزین کند. این امر در زبان آموزی نقش موثری ایفا می کند. اگر استفاده از محور جایگزینی نبود ،ذهن نمی توانست هزاران هزار جمله را بر حسب موقعیّت های متفاوت ،عینا در حافظه انبار کندو مسلّما در کار- رفع نیازهای ارتباطی فرو می ماند و از عهده ی بیان موقعیّت های تازه و نا آشنا بر نمی آمد. استفاده ازمحور- جایگزینی زبان را پویا ،زایا و خلّاق  کرده است. 

تنوع این تمرین ها در کتاب به صورت زیر است:

    تطبیق دادن فعل  با فاعل ،به کار گیری  ساختار جمله ها ی صحیح با الگو های دستوری منطبق بر زبان فارسی معیار، به کار گیری ساختار جمله های صحیح با توجّه به ز ما ن های متفاوت(حال ،آینده،گذشته) ،به کار گیریصفت ها (ساده، تفصیلی،عالی)و اضافه کردن صفا تی به اسم ها برای زیباتر شدن جمله ها ونیز به کار گیری مناسب نقش نماها در جمله .منظور از نقش نما تشخیص نقش کلمات در جمله مانند نقش نمای مفعول که تک وازه ی ((را)) و نقش  نمای اضافه  و صفت ،نقش نمای ندا (مانند  ای و .....است.

 از انواع دیگر تمرین ها ی مربوط به((نکته))به کارگیری مثل ها ست.چند مهارت نگارشی نیزدرآموزش نکته ها موجود است.

در آموزش این فعّالیّت ،باید به توصیه های زیر توجه شود:

  1-در برخی ا فعّالیّت ها آموزش دستور زبان که مطرح شده به شکل غیر مستقیم صورت می گیرد .سعی شود در تدریس از نقش دستوری کلمه ها نامی نبرید

  2-در نحوه ی آموزش ،سعی کنید با طرح مثال ها ی گوناگون در زمینه ی تمرین های در نظر گرفته شده ،نکته ی معیّن شده را در ذهن دانش آموزان تثبیت کنید.در آموزش قائده ها ،روش از جزء به کل با روش

 استقرایی را بیشتربه کار ببندید و تلاش کنید دانش آموزان از طریق ارائه ی مثال ها ،مصداق ها و -

 شواهد،به کشف قائده نا یل شوند.

  3- نکته را با درس یا درس های قبل یا با مثال ها یی از کتاب های درسی و غیر درسی پیوند دهید.

  4-دانش آ مو زان را هدایت کنید تا مثال ها و مصداق ها را خود به زبان آورند و سپس روی تخته بنویسند.

  5-در فعّالیّت های جمله سازی ،چه در مورد آن دسته از تمرین ها یی که مربوط به فعّالیّت نکته است و چه در-سایر فعّالیّت ها کتاب بنویسیم ،شرایط را به گونه ای فراهم آورید تا دانش آموزان جمله های

 بیشتر و متفاوت تری بگویند یا بنویسند .زیا هرچه در این زمینه تلاش بیشتری صورت گیرد ،دانش آموزان

جمله های بیشتری از یک –دیگر یاد می گیرند و خلّاقیّت آن ها شکوفا تر می شود.

   4-گفت و شنود             

   این فعّالیّت مندرج در کتاب بخوانیم ،علاوه بر مهارت های مربوط به گفت و شنود و گسترش درون دادها وبرونداد ها ی شفاهی کودکان ،برای این است که دانش آ مو زان بتوانند دریک فضای امن و صمیمانه و بدون هیچ –اضطراب و تشو یشی ،نظرها ،عقاید و احساسات و عواطف خود را ،چه در گروه و چه در جلوی جمع ،بیان دارند.

   برخی از پرسش های مندرج در این فعّالیّت به منظور پیوند دادن مضمون متن درس به زندگی واقعی و وا داشتندانش آموزان به حل یک مسئله ی اجتمایی است.برخی دیگر مکمّل معنایی درس و بسیاری

دیگر از آن ها به طور مستقیم به بیان احساسات و عقاید دانش آموزان معطوف است،بنابراین توصیه می شود:

  الف)دانش اموزان ابتدا در باره ی سوال مورد نظر در گروه گفت و گو ودر باره ی نظرهای یک دیگر بحث می کنند .بعد از اتمام بحث در یک گروه ،اعضای آن گروه می توانند با گروه مجاور خود نیز به گفت و گو بپردازند.

  ب)فضایی فراهم آورید تا دانش آموزان هنگام تفکّر در باره ی پاسخ سوال ،آن چه را که مشا به آن است و قبلابه گونه ای با ان بر خورد داشته اند ،بیان دارند.                  

    5- فعّالیّت های ویژه(ا لف – نمایش ب-بازی پ –کتاب خوانی و قصّه  ت-باهم بخوانیم)

      الف)نمایش  نمایش بروز افکار،احساسات ،عواطف و تظاهر ان ها به نحوی بر چهره و دیگر اعضا و اندام های بدن است .در کتاب فارسی چهارم ،فعّالیّت های نمایشی بازی های نمایشی است که به دو  شکل صامت و گویا اجرا می شود.در نمایش صامت ،که پانتو میم نامیده می شود، تصویر عواطف روی صورت و اندام های  بدن به ویژه دست ها تجلّی می یابد.

      نوع دیگر نمایش با گفت و گو ها همراه است که در آن روندی داستانی دنبال می شود،بازیگران با حرکات نمایشی و گفت و گو ها حوادث و شخصیّت های داستان را به گونه ای مجسّم می کنند تا هم داستان را اجرا کنند وهم در بیننده تاثیر لازم را بگذارند.

     در هر یک از گونه های نمایشی و در صورت زیاد بودن عدّه ی دانش آموزان ،چند نفر بازیگر انتخاب و در مکانی معیّن ،نقش ها به آن ها واگذار می شود تا نمایش را اجرا کنند.

     نوع دیگر نمایش ،نمایش خلّاق است .نمایش خلّاق یک فعّالیّت نمایشی سازمان یافته است که بیشترین تاکید آن بر مراحل انجام دادن کار است تا بر حاصل کار . این فعّالیّت باید با ید به خودی خود و خلّاق باشد و عمق بیشتر شخصیّت ها و نکته های نهفته در نمایش را نشان بدهد.نمایش خلّاق از هر گونه رسمیّت رها ست و هدف ان بیشتر ایجاد رضایت خاطر در افرادی است که خود را در آن درگیر کرده اند .این فعّا لیّت بخشی از طبیعت کودک است و آموزگاران محترم می توانند آن را به کار گیرند.

      آموزگار پیش از آن که وارد مرحله ی فعّالیّت نمایش خلّاق  شود،باید فضای مناسبی به وجود آورد تا دانش آموزان احساس امنیّت کنند.برای دست یابی مطلوب تربه به ارزش های نمایش خلّاق بهتر است فعّلیّت ها یی برای آماده سازی دانش آموزان صورت گیرد ،بازی هایی مانند چیستان ،حدس زدن،چه احساسی دارم و.... به اماده سازی دانش آموزان برای موفّقیّت در نمایش خلّاق کمک می کند.

    نمایش ،یکی از فعّالیّت های مورد تاکید در برنامه درس زبان آموزی است که در پایه های متفاوت دوره ی - دبستان مورد توجّه قرار می گیرد و اجرای مطلوب آن به تحقیق بسیاری از اهداف زبان آموزی منجر می شود.به طور کلی ،نمایش بر رفتار دانش آ مو زان تاثیرات مثبت آموزشی و پرورشی دارد که اثار آن ها در رشد و پرورش کلیه ی ابعاد شخصیّتی مشهود است.برخی از این تاثیرات آموزشی و تربیتی را می توان به صورت زیر بر شمرد.

   ☺ از مهم ترین تاثیرات نمایش ،کمک به دانش آ موز برای بیان فکر ،احساس ،عواطف و به طور کلی کمک به ابراز وجود خود در میان جمع است که از اهداف اساسی زبان آموزی به شمار می رود. در خلال این اهداف ،انسجام و نظم فکری و بالا رفتن درک شنوایی نیز اتّفاق می افتد.

   ☺ در نمایش شرایطی فراهم می آید که مفاهیم نا ملموس و انتزاعی ،هم برای بازیگر وهم تماشاگر محسوس و آشنا شود.بنا بر این مفهوم آموزشی نیز نیز از اتّفاقات مورد توجّه در نمایش و از اهداف زبان آموزی  است.              

   ☺ نمایش امکانی فراهم می آورد تا خلّاقیّت و ابتکار دانش اموزان ،که در قالب ذهن و اندیشه است ،به عمل و حرکت درآید و عینی شود .بنابراین ،شکوفایی،خلّاقیّت و پرورش تخیّل ازجمله ی دست آوردها ی دیگر نمایش است.

   ☺ با نمایش ،طول تمرکز ،توجه و دقّت تماشاگر و بازیگر افزایش می یابد ،تشخیص و بازشناسی به  ویژه در- تماشا چی-از طریق درک مفهومی به مفهوم دیگر با انتقال مقدّمه به نتیجه یا از طریق صحنه ای به صحنه ی –دیگر رشد می یابد . این امر به رشد شناختی در دانش آموزان کمک زیادی می کند.    

    ☺ از ان جا که اجرای نمایش با تحرّک بدنی همراه است ،بین اندام ها و عضلات کوچک و بزرگ دانش آموزان هماهنگی ایجاد نموده و به طور کلی به رشد جسمانی آن ها کمک می شود

   ☺ از دیگر ثمره های بازی های نمایشی،آشنا شدن دانش آموزان با ارزش ها و هنجار های جامعه است.زیرا الگوهای مقبول جامعه برای بازیگر و تماشاچی شناسایی می شود و دانش آموزان

فرصتی می یابند با ان الگو ها همانند سازی کنند و شخصیّت خود را شکل بدهند .به علاوه ،آثار مترتّب بر رفتارها ی نامناسب و نیز عواقب نا مطلوب ان رفتارها بر بازیگر و بیننده آشکار می شود.

به طور کلی ،اجرای رفتارهای مطلوب بر صحنه ی- نمایش ،تشخیص و تمیز خوب از بد را در دانش آموزان افزایش می دهد. 

   ☺ از دست آ ورد های دیگر بازی های نمایشی ،ایجاد روح جمعی ،همکاری و تعاون در دانش آموزان است و طریقه ی ارتباط  با دیگران را ،که یکی از مهارت های اساسی در زندگی اجتمایی است،یاد می گیرند. (ارتباط با دیگران)

  ☺ در بازی ها ی نمایشی ،دانش آموزان نظم و ترتیب و بسیاری از قوانین و مقرّرات مربوط به زندگی واقعی را یاد می گیرد و به راه حل های مناسبی برای مسائل زندگی می ا ندیشند.(تعلیم و تربیّت)

  ☺ از آن جا که نمایش با هنر آمیخته است و هنر با زیبایی شنا سی  را در درون خود دارد ،این فعّالیّت به پرورش روحیّه ی زیبایی شنا سی در دانش آموزان می انجامد.

 ☺ نمایش موجبات شادی ،نشاط و انبساط خاطر را در دانش آموزان فراهم می آورد و از خشک و خستگی زا شدنبر نامه های کلاس می کاهد.(ایجاد شادی و نشاط)

 ☺ نمایش درمان خوبی برای دانش آموزان کمرو و منزوی ونیز آنانی است که مدّت زمانی در رویا فرو می روند و از دنیای بیرون فاصله می گیرند.هم چنین وسیله ای برای بالا بردن اعتماد به نفس ،خود باوری و آگاه کردن دانش آموزان از توانایی خویش است.

 ☺ در نمایش دانش آموزان یاد می گیرند تا در محیط های خارج از کلاس و مدرسه ،اوقات فراغت خود را با این بازی ها به شکل نظام دار تری بارور سازند.

 

 برای اجرای مطلوب تر نمایش و برای این که تاثیرات پرورشی و آموزشی بیشتری بر رفتار دانش آموزان داشته باشد ،پیشنهاد می شود به توصیه ها و نکات زیر توجّه کنند.

 ♦ مدّت نمایش بیش از حد طولانی نشود تا دانش آموزان خسته نشوند.

 ♦ هدف از اجرای نمایش تربیت بازیگر و بازیگری نیست ،بلکه تحقق پاره ای از اهداف زبان آموزی ،رشد خلّاقیّت و انتقال ارزش های تربیتی در برنامه است .بنا بر این ،به هیچ وجه در حین بازی به دانش آموزان امر و نهی نکنید. به آن ها دستورهای مستقیم ندهید.آنان را تحت فشار نگذارید ..هدایت و راهنمایی شما باید بیشتر جنبه ی غیر مستقیم داشته باشد.زیرا در اجرای نمایش های دبستانی ،شکوفایی

خلّاقیّت در بازی مورد توجّه است.تذکّر های متوالی و فشار بیش از حد بر دانش آموزان سبب بی علاقه شدن ،گرفتن ابتکار  و استقلال و از بین رفتن اعتماد به نفس در آنان می شود. .

 ♦ چون اجرای نمایش به طرز مناسب به انعطاف پذیری بدن نیازمند است ،توصیه می شود از بازی ها یی که با تحرّک بدنی همراه است ،به ویژه بازی های ورزشی ،استفاده کنند بهره گیری از بازی ها یی که موجب استفاده از فکر و دست می شود ،هماهنگی لازم بین ماهیچه ها و اعضای بدن را فراهم می آورد و مهارت آن ها را در اجرای نمایش بیشتر می کند.   

 ♦ در هنگام نمایش ،از دانش آموزان بخواهید بازی های مشابه نمایش فعلی را ،که در گذشته انجام داده و یا دیده اند ،به یاد بیاورند و برای هم کلا سان یا افراد گروه خود بیان کنند.

در برخی نمایش ها می توانید دانش آموزان را قبل از اجرای نمایش گروه بندی کنید و از آن ها بخواهید رای اجرای بهتر آن ،با یک دیگر به گفت و گو بپردازند ،مراحل متفاوت نمایش را طرّاحی کنند و پس از تعیین نقش ها آن را اجرا کنند.

 ♦ از دانش آموزان –(اجرا کننده و تماشاگر)بخواهید به دنبال راه ها یی  جالب تر و هیجانی تر کردن نمایش باشند.

 ♦ از دانش آموزان بخواهید درصورت لزوم ،صدا و لحن خود را تغییر بدهند تا نمایش شیرین تر و جذّاب تر- شود. 

 ♦ در نمایش ،برای کودکان ،بازیگری از هر چیز مهم تر است .بنا بر این در صورت فراهم نبودن امکانات ،اجرای نمایش را متوقّف نکنید .زیرا کودکان امکانات مورد نظر خود را فراهم می آورند . مثلا به جای موسیقی و صدا از استعداد خود بهره می گیرند و صداها را با دهان تولید می کنند یا برای لباس و آرایش صحنه ،از چیزی که در دسترس داشته باشند ،استفاده می کنند.      سعی کنید برای آرایش صحنه ،چهره آرایی(گریم)،لباس ،موسیقی صحنه و دیگر عناصر نمایش ،از فکر و ابتکار دانش آموزان بهره بگیرید.  

 ♦ دانش آموزان بیشتر دوست دارند بازیگر باشند تا تماشاگر ؛بنابر این به گونه ای برنامه ریزی کنید تا نوبت بازیگری به همه ی آن ها برسد و به تناوب ،در نقش های گو نا گون ظاهر شوند .در موضوع نمایش ،عدّه ای از دانش آموزان می توانند بازی کنند وعدّه ای تماشا چی باشند و در نوبت بعد ،جای خود را با هم عوض کند.  

 ♦ از انگیزه ها یی که دانش آموزان را به تخیّل وا می دارد استفاده کنید.

 ♦ پس از اتمام  پا نتو میم یا اجرا نمایش صامت، از دانش آموزان تماشاچی  بخواهید موضوع را حدس بزنند و در باره ی آن گفت و گو کنند.

♦ از دانش آموزان تماشاگر بخواهید پس از پایان نمایش ،در باره ی آن صحبت کنند و برای بهتر شدن نمایش ،پیشنهاد ها یی ارائه دهند .

 ♦ ابتدا به بازی های نمایشی بپردازید و سپس نمایش خلّاق را در کلاس اجرا کمید.

 ♦ از تما شا گران بخواهید احساس خود را در باره ی آن چه که در نمایش دیده اند ،بیان کنند.

  ب) بازی: کودک بسیاری از اوقات خود را به بازی می گذراند و بسیاری از تجارب و دانش خود را در باره ی دنیای پیرامون ،از طریق بازی به دست می آورد .بازی برای کودک ارزش های متعدّ دی دارد و به رشد و

تکامل همه ی جنبه ها ی شخصیّتی او کمک می کند.

    کودک از طریق بازی نخستین گام ها را برای اجتمایی شدن بر می دارد .از طریق بازی گروهی ،همکاری و تشریک مسا عی در وی ظاهر می شود و یاد می گیرد چگونه مورد پذیرش اعضای گروه قرار گیرد و به رعایت نکات اجتماعی و قواعد بازی بپردازد.در خلال بازی گروهی ،کودک به بسیاری از مفاهیم و مهارت های اجتماعیشنیدن  نظرهای مخالف واز قبیل رعایت نوبت ،داشتن صبرو حوصله در برابر دیگران

 وشکیبایی در برابر  احتربه حقوق دیگران دست می یابد و یاد می گیرد با افرادی به جز افراد خانواده خودام،ارتباط بر قرار کند.او مفهوم پیروزی و شکست و راه رسیدن به موفّقیّت را نیز در بازی های گروهی

  فرا می گیرد.کودک در بازی های گروهی با ارزش های اخلاقی آشنا می شودُِِِرفتارهای خوب از بد راتشخیص می دهد ودر می یابدکه اگر بخواهد در گروه فرد قابل قبولی به حساب آید ،باید درست کار

  ،حقیقت جو ،مسلّط به خود و با انصاف باشد.

   در بازی های گروهی کودک تونایی های خود را با دیگران مقایسه می کند .به میزان توانایی خود و نیز چگونگیاستفاده از توانایی ها برای رسیدن به موفّقیّت آگاه  می شود.ذر بازی های گروهی ،نه تنها بر قراری ارتباط موثّر و رشد اجتماعی وپی بردن به ارزش ها ی اخلاقی محقّق می شود ،بلکه دانش آموزان

 به بسیاری از آگاهی های شناختی هم می رسند و مفاهیم زیادی را در بازی فرا می  گیرند .کودک در بازی پی می برد که چگونه با مشارکت دیگران یاد بگیرد ؛چگونه مشکلات درسی خود را بر طرف و به رفع مسائل و مشکلات درسی دیگران کمک کند.

   بازی از جمله فعّالیّت ها یی است که در برنامه ی درسی زبان آموزی بر آن تاکید شده است و از طریق آن و به ویژه بازی های گروهی ،انتظار می رود پاره ای از اهداف زبان آموزی محقّق شود .زیرا دانش آموزان با بازی در گروه ،نه تنها به ارتقای درک شنوایی و رشد و پرورش قوّه ی بیان و به طور کلّی به تقویت چهار مهارت زبان -دست می یابند .بلکه یاد می گیرند که با یک دیگر فکر کنند و به افکار خود سامان بدهند ،با مشارکت یک دیگر به حلّ مسائل زبانی بپردازند و از این طریق ،با ساخت و بافت زبان فارسی بیشتر آشنا شوند.

     برای بهره گیری مطلوب تر از فعّالیّت بازی در کتاب فارسی به توصیه های زیر توجّه کنید.

    1-بازی های در نظر گرفته شده در کتاب فارسی  دبستان ،بیشتر به بازی های زبانی اختصاص دارد.

در این بازی ها از قوّه ی فکر و زبان از طریق بر قراری ارتباط بین دانش آموزان استفاده می شود . توصیه می –

گردد همراه تکمیل آن ها ،از بازی ها یی که با تحرّک و نشاط همراه هستند ،استفاده کنید .

   2-بازی ها در جاهای  گونا گون کشور ،تفاوت هایی دارند .نه تنها نوع بازی در شهر و روستا متفاوت است ،بلکه ممکن است در محلّه های یک شهر با یک دیگر فرق می کند .بنا بر این ،توصیه می شود

برای جذّاب کردن برنامه ی زبان آموزی از بازی های منطقه ای و محلّی نیز استفاده کنید.

    3- مدّت بازی را زیاد نکنید تا موجب خستگی دانش آموزان نشود.

    4-در بازی ها زبانی مندرج در کتاب ،به دانش آموزان فرصت تفکّر و مشورت با اعضای گروه بدهید.

    5-از دانش آموزان بخواهید فرصت های مشابه بازی های در نظر گرفته شده ،طرّاحی کنند.

    6- از قالب بازی در همه ی عرصه های زبان آموزی ،اعم از تدریس متن درس ها یا فعّالیّت های مندرج در کتاب بخوانیم و بنویسیم ،می توان استفاده کرد.

  پ) کتاب خوانی و قصّه خوانی:کتاب مناسب ،بهترین وسیله برای غنی تر کردن اوقات فراغت و لذّت –بردن از لحظات فراغت است .خواند ن کتاب ،عادت به مطالعه و انس با آن را در دانش آموز ایجاد می کند و باعث رشد کلامی ،پرورش قدرت تفکّر و اخذ اطّلاعات و غنی کردن اندوخته ی ذهنی می شود. از طریق کتاب خوانی،گنجینه ی واژ گانی  و افق درک مفاهیم در دانش آموزان گسترش می یابد.زیرا شکل صحیح کلمات را به کرّات می بینند و این شکل در ذهنشان نقش می بندد و آموزش املا نیز محقّق میشود. به علاوه با ساختار دستوری صحیح جملات و ترکیب بندی درست در یک متن نیز آشنا می شوند  و  به بسیاری از مهارت ها ی مندرج در برنامه ی زبان آموزی دست می یابند.

   خواندن کتاب های داستانی ،ابزار مناسبی برای تربیت کودک و شکل گیری  شخصّیِت  وی در جهتی است که - جامعه از او انتظار دارد.کتاب خوانی فرصتی فراهم می آورد تا بسیاری از ارزش ها ی اخلاقی و خصلت های –پسندیده در کودک درونی شود.کودک دبستانی میل به همانند سازی دارد -و وقتی داستانی می خواند و یا می شنود ،دوست دارد خود را در متن آن بیابد وبا شخصیّت داستان همانند سازی کنددر نتیجه ، الگوی  شخصیِِّتی موجود درن و کودک شکل می گیرد واو رفتارهای خود

را با رفتارهای مطلوب شخصیّت داستان ،منطبق و همانند می -سازد و از رفتارهای نا شایست شخصیّت ها ی منفی داستان ،به خطا و اشکالات رفتاری خود پی می برد.بر این –اساس سعی میکند به اصلا ح وتغییر رفتار ناپسند خود بپردازد .تخیِل موجود در کتاب های داستان ( تخیِّلی )موجب تعدیل فشار های ناشی از مشکلات زندگی و رفع نا کامی های کودک می شود.

   بنابر این ،رشد و پرورش همه ی جنبه های شخصیّت را می توان در استمرار خواندن کتاب های داستانی یافت.

کودک نه تنها با شخصیّت دردمند داستان احساس هم دردی یا از شادی و موفّقیِت آن ،احساس خوش حالی وهم دلی رادر خود نهادینه می کند ،زیبایی های موجود در کتاب نیز ،حسّ ،زیبایی های موجود در کتاب نیز ،حسّ زیبا یی شنا سی او را تحریک می کند و موجبات رشد عاطفی و نگرشی را فراهم می آورد.او با مطالعه ی داستان ،بسیاری از رفتارهای اجتماعی و راه بر قراری ارتباط  موثّر را یاد می گیرد و تجارب ارزشمندی از دنیای اطراف خود کسب می کند و به طور مستقیم یا یا غیر- مستقیم ،مطالب زیادی در باره ی علوم گوناگونی مانند تاریخ،جغرافیا ،علوم تجربی  و ریاضی فرا می گیرد.

    بر این اساس ،در برنامه ی درسی زبان آموزی ،تاکید زیادی بر فعّالیّت کتاب خوانی دانش آموزان شده است و توصیه می شود که در هفته ،دانش آموزان حدّ اقل یک کتاب بخوانند و در کلاس در باره ی عناصر داستانی آن از   قبیل شخصیّت ها ،روی داد ها و...صحبت کنند ،به تصاویر آن توجّه کنند ،خلاصه ای از داستان را بیان دارند و بهطور کلّی در باره ی چرایی و چگونگی روی داد به وقوع پیوسته اظهار نظر و احساسات خود را نسبت به داستان بیان کنند.توصیه می شود بر اساس پرسش های کتاب ،توجّه دانش آموزان به نام نویسنده ،مترجم ،ناشر و تاریخ نشر اثر جلب کنید.

    فضایی در کلاس فراهم آورید تا دانش آموزان در گروه های 2-یا 3 نفره ،کتاب را برای یک دیگر بخوانند –و دیگران پس از گوش دادن ،در باره ی آن با هم گفت و گو کنند .ان ها می توانند در گروه های خود به پرسش و پاسخ در باره ی کتاب های خوانده شده بپردازند.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم آبان ۱۳۸۸ساعت 21:2  توسط همكاران گروه آموزشي  | 

آموزش چند پایه

 

بسمه تعالی

«آموزش چندپایه فرصت یادگیری برای همه»

مقدمه

        آموزش و پرورش یك حق عمومی است و هر كودكی حق دارد كه از آموزش بهره مند گردد. لذا ایجاد كلاس های چندپایه فرصت یادگیری برای بسیاری از كودكان مناطق روستایی و عشایری را فراهم می سازد.

        توسعه مدارس با كلاس های چندپایه بنابه دلایلی همچون كاهش جمعیت دانش آموزی، موقعیت جغرافیایی و ... اجتناب ناپذیر است. كلاس های چندپایه بعنوان ابزاری جهت خدمت به انسان های محروم و مراكزی جهت ایجاد آگاهی اجتماعی، پیشرفت اقتصادی و ... به شمار می آید. تدریس كلاس های چندپایه یكی از روش های آموزشی است كه می تواند نیازهایی بسیاری از واجب التعلیم را در مناطق محروم تامین نماید.

        نگاههای مختلفی به كلاس های درسی چندپایه وجود دارد. برخی این كلاس ها را جزو معضلات آموزشی می دانند. برخی دیگر وجود این كلاس ها را به مثابه فرصتی برای یك عمل آموزشی و پرورشی بهینه به شمار می آورند.

        بررسی ها و تحقیقات انجام گرفته نشان می دهد كه میان دانش آموزان كلاس های چندپایه و دانش آموزان كلاس های تك پایه از حیث توانایی شناختی تفاوت معنی داری وجود ندارد. افزون بر این دانش آموزان كلاس های چندپایه نسبت به دانش آموزان كلاس های تك پایه از نظر رشد اجتماعی، سازگاری محیطی، بیان عواطف، روحیه همكاری، بهداشت روانی، پختگی رفتار و ... برتری نشان می دهند.

        تدریس در كلاس های درس چندپایه و دانشِ آموزی در این كلاس ها، تجارب فراوانی به بار می آورد. تجارب برآمده از كلاس های درس چندپایه برای معلمان، افزایش توانایی حرفه ای و دلبستگی به دانش آموزان است.

فعالیت های یادگیری

        مجموعه فعالیت های منظم و مرتّب یک درس و انواع فعالیت هایی که معلم برای انجام در کلاس انتخاب می کند ارتباط مسقیم با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی دارد. برای آن که معلم در انتخاب یا تدوین فعالیت های یادگیری موثر تر عمل کرده و آن ها را به گونه ای اثربخش عرضه کند نیاز به در نظرآوری 3 دسته کار عمده دارد:

1- تهیه چارچوب درس

        پیش از آغاز درس، معلم باید چارچوبی برای آموزش تنظیم کند، این کار به دانش آموز کمک می کند تا با شیوه ارائه درس آشنا شوند. در این زمینه، پژوهش های انجام یافته در باره ی تدریس شش رفتار خاص را برای معلم معین كرده اند:

1/1) سازماندهی پیشاپیش مواد یادگیری

2/1) تعیین روندی روشن برای انجام كار در كلاس

3/1) صحبت با یادگیرندگان در باره آنچه باید یاد بگیرند و بحث با آنان در باره روش های مناسب برای یادگیری محتوای دانش و مهارتی

4/1) انجام آزمون در آغاز درس و ارائه توضیحات روشن كننده و بحث در باره هدف درس

5/1) ارائه تصویر كلی از درس (ارائه تصویر كلی از درس در كلاس های چندپایه نهایت فعالیت های یادگیری پایه بالاتر را نشان می دهد.)

6/1) ارتباط دادن پیش دانسته ها یا پیش آموخته های دانش آموزان با پس آموخته ها

2) تنظیم ارتباطات بین معلم و دانش آموز

        متخصصان آموزش و پرورش و پژوهشگران حوزه روان شناسی تربیتی بر این باورند كه تعامل میان معلم و دانش آموزان در دو مرحله اصلی شكل می گیرد:

مرحله اول: معلم در این مرحله مهارت یا مفهوم مورد نظر برای یادگیری را به صورت عینی و از طریق ارائه نمونه های عملی و مثال ها از محتوای كتاب درسی عرضه می كند.

مرحله دوم: معلم در این مرحله دانش آموزان را به بازخوانی ترغیب میكند. او این كار را برای اطمینان از میزان درك و فهم دانش آموزان انجام می دهد.

3)مراقبت از دانش آموزان برای دست یابی به یادگیری

        مراقبت از دانش آموزان برای دست یابی به یادگیری یاری به آنان برای كسب دانش، مهارت و نگرش مورد انتظار است. «مراقبت» را بعضی با «پایش» مترادف دانسته اند. در واقع در كلاس درس یكی از كارهای معلمان «پایش» است. معنای دقیق «پایش» را می توان در شعر معروف «مادر» لمس كرد:

یك حرف و دو حرف نهاد بر زبانم                        تا شیوه گفتن آموخت

دستم بگرفت  و پا به پا  برد                    تا شیوه راه رفتن آموخت

«پایش» از سوی معلم، مسئولیت در برابر یادگیری را برای دانش آموزان به ارمغان می آورد. در مدت «پایش» معلم باید اقدامات زیر را انجام دهد:

- آماده سازی یادگیرندگان برای كار كلاسی و نظارت بر كارها

- حفظ موقعیت مثبت خود در ارائه بازخورد و كمك اختصاصی

- تدارك بازخورد برای فعالیت های یادگیری دانشی، مهارتی و اصلاح نگرش و تقویت آن ها.      

اشاره های كلیدی برای معلمان چندپایه

1- به كارگیری راهبردهای تدریس باید همراه با انعطاف پذیری باشد. در برخی مواقع نیاز است برای اثرگذاری بیشتر راهبردهای تدریس با توجه به نوع محتوا و نیازمندی دانش آموزان مورد بازنگری قرار گیرد.

2- فضای یادگیری باید به گونه ای طراحی شود كه پیشرفت مداوم را برای یادگیرندگان زمینه ساز كند.

3- برای سازگار شدن دانش آموزان با مدرسه، لازم است ارتباط نزدیكی بین خانه و مدرسه به وجود آید.

4- در كنار فعالیت های مربوط به ایجاد انگیزه در دانش آموزان شایسته است تلاش گردد مهارت ها و عادت ویژه گوش دادن، سخن گفتن و یادگیری در آنان پرورش یابد. فعالیت های مبتنی بر بازی و فعالیت های مبتنی بر گروه همتایان می تواند راهی برای ایجاد آمادگی بیشتر در دانش آموزان برای حضور در مدرسه باشد.

5- دانش آموزان در كنار فراگیری نوشتن، خواندن و حساب كردن ، باید در انواعی از فعالیت های خلاقانه، فرهنگی و فعالیت های بدنی درگیر شوند. با این همه، نباید فعالیت هایی كه اشاره شد بسیار سخت گیرانه باشد. دانش آموزان باید در انجام فعالیت احساس راحتی كرده و آن ها را با سرعت و توانایی خود را انجام دهند.

6- از دانش آموزان بزرگتر باید درخواست كرد تا به دانش آموزان كم سن و سال یاری كنند. از دانش آموزان بزرگسال ارشد می توان برای تدریس به دانش آموزان پایه های پایین تر استفاده كرد. كودكان پایه های پایین تر می توانند با یاری دانش آموزان پایه های بالاتر به تمرین و فعالیت های بدنی، حفظ كردن اشعار، خواندن متون و ... بپردازند.

7- گروه بندی بر پایه توانمندی را به عنوان یك راهكار در نظر بگیرید. قرار دادن یك دانش آموز قوی، متوسط و دانش آموز ضعیف، فرصت مناسبی برای تدریس دوسویه و انجام تدریس جبرانی فراهم می كند. وقتی دانش آموز ارشد به دانش آموز كم سن و سال تدریس می كند به او یاری می كند كه بهتر بیاموزد، و دانش آموز كم سن و سال به دانش آموز ارشد یاری می كند آموخته هایش را عرضه كند.

8- گاهی فعالیت یكسانی را برای همه دانش آموزان كلاس ارائه دهید. شمار زیادی از فعالیت ها را می توان طراحی كرد كه دانش آموزان پایه های اول تا پنجم در انجام دادن آن ها شركت كنند. برای مثال ، فعالیت های مربوط به تربیت بدنی، فعالیت های مربوط به تعلیمات مدنی، فعالیت های مربوط به خواندن و ... حتی تدریس برخی از مفاهیم ریاضیات برای كل كلاس امكان پذیر است.

گروه بندی دانش آموزان در كلاس درس

        در كلاس های درس چندپایه، تقسیم دانش آموزان به گروه های كاری، یكی از راهبردهای اثربخش است. انواع گروه بندی دانش آموزان در زیر آمده است:

الف) گروه بندی بر پایه توانایی مشابه

        در این نوع گروه بندی، دانش آموزان در قالب گروه های قوی، متوسط و ضعیف سازماندهی می شوند. یكی از مزایای این نوع گروه بندی، ایجاد فرصت برای دانش آموزان به منظور كار با همتایان خود است. این گروه بندی برای موضوعاتی چون، ریاضیات ، زبان (خواندن و نوشتن) و تربیت بدنی مناسب است.

ب) گروه بندی كودكان براساس توانایی های متفاوت

        این نوع گروه بندی بر مبنای توانایی های مختلف دانش آموزان شكل می گیرد. گروه بندی كودكان براساس توانایی های مختلف برای انجام «كارهای مشاركتی و انجام واحدهای كار» مناسب است.

پ) گروه بندی سنی

        گروه بندی بر پایه ی سن تقویمی دانش آموزان انجام می گیرد. این نوع گروه بندی بر مبنای این فرض شكل گرفته است كه وقتی دانش آموزان با افراد هم سن و سال خودكار می كنند پیشرفت بیشتری به دست می آورند.

ت) گروه بندی كودكان براساس سن های متفاوت

        این نوع گروه بندی برای انجام كارهای گروهی، هنری و انجام فعالیت های یادگیری مناسب است.

ث) گروه بندی داوطلبانه

        در این نوع گروه بندی،‌ دانش آموزان می توانند هم گروهی های خود را انتخاب كنند. این نوع گروه بندی به دوستان و یا خواهران و برادرانی كه در كلاس های چندپایه حضور دارند امكان همكاری و مشاركت می دهد.

ج) گروه بندی تصادفی

        این نوع گروه بندی با استفاده از اعداد، نام رنگ ها، فصل ها و ... فرصت همكاری و هم اندیشی كلیه دانش آموزان را با هم فراهم می كند.

فنون تدریس

        فنون تدریس، روش هایی هستند كه معلمان از آن ها در انجام فعالیت های یاددهی – یادگیری استفاده می كنند. برای مثال، معلم می تواند از «روش سخنرانی» برای ارائه مورد جدید و از «پرسش و پاسخ» به منظور جمع آوری بازخورد بهره بگیرد.

        به هر حال، باید توجه داشت كه هیچ روش میان بر یا ایده آلی برای تدریس وجود ندارد. روش های تدریس مختلف یا راهبردهای گوناگون دارای میزان معینی اثرگذاری برای یادگیری دانش آموزان است. معلم متبحر، راهبردهای متفاوتی را به هم می آمیزد تا نیازهای آموزشی دانش آموزان را برآورده سازد. باید به یاد داشت: « معلم متبحر پرورش می یابد، مادر زاد متبحر نمی شود.»

فن تعامل

الف) تعامل بین معلم و دانش آموز (تعامل یك به یك)

        این تكنیك می طلبد دانش آموزان به صورت زوجی سازماندهی گردند. هر زوج به ایفای نقش می پردازند. یكی از دانش آموزان نقش معلم و دیگری نقش یادگیرنده را ایفا می كند. معلم، سوال می پرسد، ارائه تكلیف كرده یا دستورالعملی صادر می كند، یادگیرنده باید به سوال پاسخ داده یا از دستورالعمل پیروی كند؛ سپس، نقش ها تعویض می شود و دانش آموزی كه نقش معلم را ایفا می كند، نقش یادگیرنده را ایفا می كند و دانش آموزی كه نقش یادگیرنده را ایفا می كرد، نقش معلم را ایفا می كند. این فن در كلاس های چندپایه كاربرد فراوان دارد.

ب) تدریس همتا (تدریس همشاگردی)

        هدف از كابرد فن تدریس همتا، استفاده از دانش آموز قوی تر برای اعضای ضعیف گروه است. وقتی دانش آموزان به تدریس بپردازند، به یادگیرندگانی برتر تبدیل می شوند . احترام متقابل ، اجتماعی شدن و درك و فهم از طریق فعالیت های همیاری و همكاری افزایش می یابد. دانش آموزان از اینكه بتوانند مطلبی یا مهارتی را آموزش دهند احساس غرور می كنند. دانش آموزان پایه های بالاتر در كلاس می توانند به دانش آموزان پایه های پایین تر تدریس نمایند و بدینوسیله خود نیز بر مطالب درسی مسلط گردند.

پ) یادگیری تیمی

        در یادگیری تیمی، دانش آموزان به گروه های مختلفی تقسیم می شوند. پس از آن كه گروه های دانش آموزی شكل گرفت،‌ معلم از گروه ها می خواهد برای خود مسئول و منشی انتخاب كنند. مسئول به هدایت گروه می پردازد؛ و منشی گروه، سوال را می نویسد و نظرات اعضای گروه را ثبت كند، همچنین می تواند به جمع بندی نظرات هم بپردازد.

        وقتی دانش آموزان به یادگیری تیمی می پردازند، معلم باید در میان گروه ها قدم بزند و به صورت خاص به هر یك ازگروه ها كمك كند. ایجاد رقابت بین گروه های همیار می تواند تحریك كننده باشد و در میان آنان ایجاد دوستی كند.

رویكردهای تدریس در آموزش كلاس های چندپایه

        شیوه آموزش در كلاس های چندپایه ممكن است به یكی از روش های زیر اجرا شود:

1- تدریس یك یا چند ماده درسی به صورت جداگانه به 2 پایه یا بیشتر در یك جلسه (رویكرد محوری – گروهی)

2- تدریس یك ماده درسی براساس موضوع مشابه به تمام پایه ها به طور همزمان در یك جلسه (رویكرد مفهومی – گروهی)

3- تدریس به چند پایه با ماده درسی و موضوع مشترك و چند پایه با ماده های درسی متفاوت در یك جلسه (رویكرد مختلط)

رویكرد محوری گروهی

        این شیوه به این دلیل محوری نامیده می شود كه معلم، محور تدریس خود را در یك جلسه 45 دقیقه ای با توجه به پایه های موجود و با اختصاص وقت مناسب برای هر پایه ی محور، به تدریس می پردازد. در هنگام فعالیت پایه ی محور، پایه های دیگر با نظارت غیرمستقیم معلم، به فعالیت های فرعی می پردازد. در این روش، گاهی از دانش آموزان مستعد پایه های بالاتر در جهت نظارت بر گروه «خود آموخت» استفاده می شود كه معمولاً به این دانش آموز «معلم یار» گفته می شود.

رویكرد مفهومی – گروهی (موضوع مشترك)

        در این روش معلم یك ماده درسی را با تلفیق و ادغام مشابهات و مشتركات درسی، به تناسب اطلاعات واندوخته های قبلی دانش آموزان شروع و پس از ارائه مشتركات و كلیات، مسائل فرعی و اختصاصی هر پایه را جداگانه تدریس می كند.

        مثلاً برای تمام پایه ها آموزش جمع در درس ریاضی باشد برای كلاس اول جمع اعداد یك رقمی، برای كلاس دوم جمع اعداد دو رقمی، برای كلاس سوم جمع اعداد سه رقمی وكلاس های چهارم و پنجم جمع اعداد كسری ؛ در این حالت بهتر است ابتدا به كلاس های پایین تر تدریس كرد تا یادآوری برای كلاس های بالاتر باشد.

همچنین در این روش استفاده موثری از وسایل آزمایشگاهی و رسانه های آموزشی صورت می گیرد. و دانش آموزان ضعیف كلاس های بالاتر می توانند از برنامه درسی كلاس های پایین تر استفاده كنند و دانش آموزان مستعد كلاس های پایین تر می توانند از برنامه ی درسی كلاس های بالاتر استفاده كنند و مراحل تدریس در حقیقت یك نوع ارزشیابی و آمادگی برای پایه های بالاتر است.

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم آبان ۱۳۸۸ساعت 21:0  توسط همكاران گروه آموزشي  | 

ادامه تکلیف شب

دنیا بیشتر از تحقیق مرا قانع نمی کند

تکلیف شب

درآموزش و پرورش کشورمان و حتی سایر کشورهای جهان موضوع تکلیف شب یکی از موضوعات بحث انگیز تعلیم و تربیت به شمار می آید. تکلیف شب ابزاری است که فرصت ها و فعالیتهای خارج از مدرسه را برای رسیدن به اهداف برنامه درسی به طور موثر وآگاهانه به خدمت می گیرد. تکرار و تمرین و به قولی تکلیف شب به عنوان وسیله ای برای تثبیت یادگیری و کسب مهارت در آموزش های دریافت شده قدمتی به ازای تاریخ دارد. تا آن جا که لوحه های ثبت شده از زمان های قدیم نمایانگر تکلیف و تمرین بچه ها برای یادگیری است .
با توجه به اینکه در چند دهه اخیر تحولات عظیمی در زمینه روشهای تدریس در کشور ما به وجود آمده است ; هنوز برای تکلیف شب از روش های قدیمی استفاده می شود و متاسفانه تکلیف هنوز پیوند مستحکمی با اهداف آن برقرار ساخته است . لذا از ابعاد گوناگون موضوع را مورد بررسی قرار می دهیم تا جایگاه واقعی این مقوله آموزشی را روشن سازیم

                          

تعریف تکلیف شب

تکلیف از نظر لغوی فرمان به کاری دادن است یا کاری که شخص یا مقام یا نهادی انجام آن را به عهده کسی گذاشته است معنی شده است و از نظر آموزشی کلیه فعالیت هایی که معلمان در جهت تکمیل یا کاربردی کردن آموزشی های کلاسی یک دانش آموز مقرر می کند عنوان تکلیف را به خود می گیرد که هدف آن دست یابی دانش آموزان به مهارت های کلاسی نوشتاری حسی حرکتی فکری و... می باشد.

 جایگاه تکلیف شب

اغلب دانش آموزان با شنیدن کلمه تکلیف دچار همان حالتی می شوند که موقع دندان درد به آنها دست می دهد. غالبا این حالت برای معلمان کسل کننده است . باوجود این تکلیف شب یکی از مهم ترین و کاراترین مولفه ها یا ابزار برای یادگیری و نیز تحقق اهداف برنامه درسی به شمار می رود مشروط بر اینکه بدانیم چگونه از آن استفاده کنیم .
چگونگی استفاده از این فرصت ها و فعالیت ها نیازمند تاکتیک ها و مطالعات منسجم است

 پژوهش درباره اهداف تکلیف در نوشته های معتبر نشان داده که اهداف کلیدی تکلیف شب عبارتند از :
1 ـ ابزار رشد شخصی و خود انضباطی دانش آموزان

2 ـ عامل اجرای مقررات و خط مشی ها

3 ـ تثبیت مطالب آموخته شده در ذهن و تقویت تجارب آموزشگاهی

4 ـ از بین بردن موانع اجرای برنامه درسی

5 ـ پرورش نیروی خلاقیت و ابتکار دانش آموزان

6 ـ توسعه روابط عمومی در فرآیند آموزش

7 ـ آموزش غیرمستقیم مسئولیت پذیری و نظم به دانش آموز

8 ـ فعال کردن دانش آموز در یادگیری

9 ـ برقراری ارتباط بین خانه و مدرسه

10 ـ ایجاد عادت به مطالعه

11 ـ افزایش قدرت زمان بندی و توانا کردن دانش آموز در برنامه ریزی و مدیریت

12 ـ تعمیم آموخته ها در موقعیت های تازه

آثار مثبت تکلیف شب

 *انجام تکلیف شب نقش موثری در تثبیت یادگیری دانش آموز دارد.
*آگاه شدن والدین از آنچه در کلاس می گذرد

*پر کردن اوقات فراغت دانش آموز به شکل سالم .
*تعلیم آموخته ها در موقعیت های تازه و یافتن بینش های تازه و اضافی و توان به کارگیری یافته ها در موقعیت های دیگر.
*رشد فردی از قبیل پرورش احساس مسئولیت قدرت برنامه ریزی و مدیریت توان زمان بندی اعتماد به نفس و پشتکار.
ک*تقویت و غنی سازی برنامه درسی به عنوان مکمل برای آنچه امکان پرداختن و تجربه مستقیم آن در لاس میسر نیست .
*تکلیف شب به بچه ها یاد می دهد که از رهنمودها پیروی کنند. مهارت های پژوهشی را به کار ببرند و تمرکز حواس داشته باشند.

* تکلیف شب سبب ایجاد مهارت هایی می شود که برای چیرگی بر دشواری های زندگی ضرورت دارند

آثار منفی تکلیف شب

*عامل اجبار که فکر و نگرش شاگرد را نسبت به مدرسه و یادگیری تغییر می دهد.
*ایجاد تصور ناسالم از قبیل یک جا نشستن و یک کار را انجام دادن .

*بیزاری از مدرسه از دست دادن علاقه نسبت به درس خستگی روحی ناشی از تکرار.
*محروم شدن از اوقات فراغت و فعالیتهای اجتماعی مورد علاقه .
*برخورد بین والدین و فرزندان فشار والدین برای انجام دادن تکالیف و بروز تضاد بین روش تدریس معلمان و والدین .
*افزایش رفتارهای غیراخلاقی از قبیل : تقلب پاک کردن امضای معلم توسل به دروغ واگذار کردن انجام تکالیف به سایر اعضای خانواده و...
*با در نظر گرفتن این موضوع که معلمان به میزان یادگیری فرد فرد دانش آموزان توجه ندارند و تفاوت های فردی تمایلات استعدادها توان و نیازهای یادگیری آنها را مورد اغماض قرار می دهند تکلیف شب عامل شکنجه روانی دانش آموزان و بیشتر عامل ضایع کننده تمایلات و استعدادهای آنهاست .
راهکارهایی جهت رفع مشکل والدین با فرزندان
) فرزندان باید بیاموزند که انجام تکلیف درسی یک میدان نبرد نیست . نباید پیرامون تکلیف درسی کشمکش قدرتی وجود داشته باشد. آنان باید بیاموزند که شما مشاجره در مورد تکلیف درسی را تحمل نخواهید کرد.
2 ) فرزندان شما باید یاد بگیرند که تکالیف درسی شان را مسئولانه انجام دهند. آنها باید بفهمند که کمک هایی که از شما انتظار دارند. محدود است و باید تکالیف خود را به صورت کارآمد پربار و به موقع انجام دهند و به چنان اتکا به نفسی دست یابند که بدون کمک دیگران از عهده هرگونه تکلیف درسی واگذار شده برآیند.
3 ) بچه ها باید یاد بگیرند که زمان موجودشان را برای پروژه های بلند مدت و وظایف بزرگتر و پیچیده خود تقسیم بندی کنند.
4 ) فرزندانتان باید یاد بگیرند که صرف نظر از آنکه والدین در منزل باشند یا خیر مسئول تمام کردن تکالیف درسی شان هستند. آنها باید بیاموزند که غیرمسئولانه عمل کردن را در مورد تکلیف درسی نخواهید پذیرفت .

خصوصیات تکلیف شب مناسب از نظر تحقیقات تربیتی

مقدار تکلیف باید متعادل باشد به طوری که ذوق و شوق دانش آموز را برای تحصیل از بین نبرد.
طول زمان انجام تکلیف متناسب با ویژگی های دانش آموزان باشد. طول زمان مناسب برای انجام تکالیف دانش آموزان ابتدایی بیشتر از یک الی دو ساعت نباشد.
تکلیف شب باید چند بعدی باشد به طوری که مهارت های کلاسی نوشتاری کاوشگری اجتماعی عاطفی و... را پرورش دهد.
در تعیین موضوع تکلیف به علائق و استعدادهای دانش آموزان و تفاوت های فردی توجه شود.

مثلا برای دانش آموزان قوی تکالیف پروژه ای و برای دانش آموزان ضعیف تکالیف امتدادی و تمرینی تعیین گردد.
تکلیف باید تا آنجا که امکان دارد بامحیط زندگی یادگیرندگان مرتبط باشد تا آنان بتوانند از تجربه های یادگیری در موقعیت های گوناگون و درس های متفاوت استفاده کنند .

 « جان دیویی » 2 می گوید : « آموزش و پرورش البته امر مهمی است ولی مهم تر از آن زندگی کردن است » . بنا بر این هدف آموزش و پرورش درمرحله اول باید بهبود وضع زندگی باشد و مشق شب هم باید با زندگی کودک متناسب باشد.
تکلیف باید با رشد جسمی عاطفی و شناختی دانش آموز مرتبط باشد

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم آبان ۱۳۸۸ساعت 15:16  توسط همكاران گروه آموزشي  | 

تکلیف شب

نگاهی به رشد تعلیم و تربیت

انواع تکليف شب

 

الف- 1) تکاليف تمريني : اين تکاليف مهارت ها و دانش هاي کسب شده را تقويت مي کند ، معمولاً به صورت کتبي ارائه مي گردد و براي تثبيت يادگيري و فعاليت هاي خواندن و کارهاي تمريني و انفرادي به کار گرفته مي شود . شايد اين نوع ، تکليف ، به قول دويل و بابر ، از قديمي ترين و با سابقه ترين انواع تکليف شب باشد . وجود اين ، از نظر تأثيرگذاري و سودمندي ، براي شاگردان سؤال برانگيز است .

 

اکثر تکليف هاي تمريني ، غيرتخيلي ، غيرخلاق ، تکراري و خسته کننده است . زيرا مؤثرترين نوع تکاليف ، آن هايي هستند که براي انجام دادنشان ، از شاگرد خواسته مي شود آموخته هاي جديد خود را با روش شخصي و به طور مستقيم به کار ببرد . براي مثال ، مي توان از دانش آموزاني که انواع ابرها را مطالعه    کرده اند ، خواست عکس هاي قديمي ابرها را مورد مطالعه قرار دهند و نوع ابرها را در آن مشخص سازند .

 

الف- 2) تکاليف آماده سازي و آمادگي : اين نوع تکاليف براي آماده کردن شاگردان جهت درس هاي روزهاي بعد به کار مي رود و معمولاً به صورت مطالعه ي خارج از کتب درسي ، جمع آوري مطالب و مواد قبل از کنفرانس در کلاس درس ، حفظ کردن ، از رو خواندن و از قبل خواندن دروس انجام مي پذيرد . به گفته ي پروفسور دويل باربر ، هدف غايي از ارائه ي اين نوع تکاليف « همانا وادار کردن دانش آموزان به کسب زمينه ي مناسب اطلاعاتي جهت آماده شدن براي دروس و مباحثه هاي روز بعد است . »

 

اين نوع تکليف زماني سودمندي و کارآيي دارد که ابتدا رهنمودها و راهنمايي ها و دستورالعمل هاي لازم در مورد چگونگي و چرايي انجام دادن آن ، کاملاً براي دانش آموزان تبيين شود و ابتکار عمل ، قدرت تخيل و روش شخصي آنها حفظ شود .

 

الف- 3) تکاليف بسطي و امتدادي : به قول پروفسور فويل وبيلي ، اين نوع تکليف شاگرد را به فراسوي کارها و فعاليت هاي کلاسي سوق مي دهد و سبب يادگيري ايده ها و مهارت ها در موقعيت هاي جديد    مي شود . براي مثال ، ممکن است درس کلاس درباره ي ناپلئون باشد . در اين حالت ، از دانش آموزان خواسته مي شود کتابي در مورد ناپلئون بخوانند و خلاصه ي آن را در کلاس ارائه دهند . همچنين امکان دارد معلم مقاله اي بدهد و از شاگردان بخواهد آن را بخوانند و خلاصه کنند يا فرم هاي مخصوصي براي کودکان دبستاني تهيه کند و از آنان بخواهد هنگام ديدن تلويزيون ، فرم ها را تکميل و در کلاس درباره ي آن صحبت کنند .

 

پروفسور فويل وبيلي مي گويد معمولاً تکاليف بسطي به صورت پروژه هاي درازمدت و از طريق فعاليت هاي حل مسئله تحقق پيدا مي کند . در اين نوع پروژه ها ، موضوعاتي در کلاس تدريس مي شود و ادامه ي آن در منزل و به صورت فردي انجام مي گيرد . اين نوع تکاليف بيشتر خودانتخابي است ؛ مانند ساختن هرم ، درست کردن تقويم سالانه يا پختن يک نوع غذا . در ضمن ممکن است فعاليت هاي حل مسئله در اين نوع تکليف ، چندين روز يا چند هفته طول بکشد . به علاوه ، گاه از شاگردان خواسته مي شود مسئوليت پژوهش درباره ي موضوعي اجتماعي ، فرهنگي ، علمي ، سياسي ، ادبي يا اخلاقي را ، که قبلاً در کلاس تدريس شده است ، بپذيرند و پس از اتمام تحقيق ، نتيجه را گزارش دهند . به گفته ي دويل و باربر ، اين نوع تکليف بر توليد دانش استوار است ، نه بر تکرار و تکثير آن و در امتداد فعاليت هاي آموزشي ، به صورت انفرادي و در خارج از محيط مدرسه صورت مي گيرد . در ضمن ، اين نوع تکليف در حکم پيش سازمان دهنده ي مفاهيم درسي و آموزشي است

 

الف- 4) تکليف خلاقيتي، پروفسور فويل وبيلي عقيده دارد: « وقتي دانش آموز مفاهيم و مهارت هاي مکتسب در کلاس درس را با هم ترکيب کند و در يک راه يا راه هاي جديد و متفاوت به کار بندد ، تکليف خلاقيتي انجام داده است . » امکان دارد تکاليف خلاقيتي به صورت کتبي يا شفاهي يا به صورت انجام دادن کاري صورت پذيرد . براي مثال ، ساختن مدل يک مزرعه با چوب هاي بستني يا حل مسئله اي خاص يا سؤال کردن به صورت شفاهي ، مانند اين که چرا هاني بال براي صعود به قله ي آلپ از فيل استفاده کرد ؟ قدرت خلاقيت ، ابتکار شخصي ، تخيل و خودراهبري را در شاگردان پرورش مي دهد .

 

البته بايد اذعان داشت که اين چهار نوع تکليف ، هميشه به طور مجزا به شاگردان ارائه نمي شود . بلکه گاهي ممکن است شاگرد براي حل يک مسئله و خلق و بسط ايده ي خود ، از هر چهار نوع تکليف استفاده کند . مانند وقتي که معلم از او مي خواهد هنگامي که با والدينش به تفريح يا مسافرت مي رود ، خلاصه اي از مسائل قابل مشاهده و تجربيات خود را به صورت انشا به همکلاسانش ارائه دهد . به اين ترتيب ، با ايجاد تنوع در تکاليف شب ، مي توان موجبات تثبيت ، آماده سازي ، مداومت و خلق مفاهيم و مهارت ها را در فرآيند تعليم و تربيت فراهم آورد .

ب) از منظر ساختار و شيوه ي ارائهتکاليف را مي توان از نظر شيوه ي ارائه به دانش آموزان و ملاحظات اهداف کتاب هاي درسي ، در سه مدل خلاصه کرد :

ب- 1) تکاليف عمومي : منظور از تکاليف عمومي آن دسته از فعاليت ها و تمرين هايي است که الزاماً به عموم فراگيرندگان ارائه مي شود و اغلب از نوع تمريني يا آماده سازي است . بنابراين ، مخاطب اين نوع تکليف ، همه ي دانش آموزان هستند و بايد آن ها را بر اساس اهداف مهم درس و توانايي هاي همه ي شاگردان طراحي کرد . مفاهيم ، اطلاعات و اهداف فردي بايد در قالب اين تکاليف داده شود و حجم آن ها نيز زياد نباشد . اگر در انتخاب و ارائه ي اين نوع تکاليف بي دقتي شود ، ممکن است دانش آموزان آن را کسل کننده تلقي کنند .

 

ب- 2) تکاليف گروهي : امروزه ، فعاليت هاي گروهي در فرآيند ياددهي – يادگيري جايگاه ارزشمندي دارد و با توجه به اين اصل ، در کشورهاي توسعه يافته ، يکي از راه کارهاي پيشرفت آموزشي به حساب     مي آيد . در دهه هاي اخير ، تفکر جمعي و مشارکت افراد در ساختار يک گروه کاري ، دست آوردهاي مهمي داشته است . بنابراين ، کمتر کلاسي را مي توان يافت که براي مطالعه ، تحقيق و علم آموزي ، تشکل هاي جمعي و گروهي نداشته باشد . بدين سبب ، تشکيل گروه کاري براي دانش آموزان ، از ضروريات تدريس در کلاس هاي پويا و فعال است . اگر اين فرض پذيرفته شود ، لزوم توجه به تکاليف گروهي ، که به صورت پروژه هاي تحقيقي ارائه مي شود ، بيش از پيش احساس مي گردد .

 

در تکليف گروهي ، معلم براساس توانايي هر يک از گروه ها ، موضوعات مناسبي مطرح مي کند و هر گروه نيز با برنامه ريزي و اجراي اهداف موردنظر معلم ، امر آموزش را متحقق مي سازد . تکليف گروهي با توجه به مشارکت دانش آموزان و علايق آنان ارائه مي شود و معلم براي هر گروه چند موضوع تعيين مي کند و آن ها از طريق تصميم جمعي ، يکي از موضوعات را انتخاب و اجرا مي کنند .

 

ب- 3) تکاليف انفرادي : شناسايي تفاوت هاي فردي و توجه به آن ها ، از موضوعات مهم در آموزش و پرورش است . ايجاد وضعيتي براي بروز خلاقيت ها و نوآوري هاي فردي ، از وظايف مهم مدارس به حساب مي آيد . شايد بتوان گفت که فلسفه ي وجودي با تربيت ، شناسايي و تقويت و پرورش انسان هاست . يعني فرآيند « شدن » و تبديل توانايي هاي بالقوه به توانايي هاي بالفعل .

 

يکي از روش هاي توجه و کمک به شکوفايي فردي ، دادن تکاليف انفرادي به دانش آموزان است . معلم براي ارائه اين نوع تکاليف ، توانايي ها ، علايق و بنيان هاي ذهني و فکري فراگيرندگان را درنظر مي گيرد و براساس آن ، فعاليت هايي طلب مي کند . البته هيچ الزامي نيست که همه ي دانش آموزان ، تکاليف انفرادي را انجام دهند . بلکه براساس زمينه هاي قبلي و شناخت و صلاح ديد معلم ، اين نوع تکليف به عده اي از   آن ها واگذار مي شود

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم آبان ۱۳۸۸ساعت 15:13  توسط همكاران گروه آموزشي  | 

روش های پرورش خلاقیت در دوره ابتدایی

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و چهارم آبان ۱۳۸۸ساعت 20:1  توسط همكاران گروه آموزشي  | 

مراحل نوشتن طرح درس